Co to jest kordocenteza?
Kordocenteza to inwazyjne badanie prenatalne polegające na pobraniu próbki krwi płodu bezpośrednio z naczynia pępowinowego pod kontrolą USG. Procedura, nazywana również przezskórnym pobraniem krwi pępowinowej (PUBS), umożliwia bezpośrednią ocenę wybranych parametrów krwi rozwijającego się dziecka. Wykonuje się ją jedynie w określonych sytuacjach medycznych, gdy uzyskanie takich informacji może mieć znaczenie dla dalszego prowadzenia ciąży. Kordocenteza może służyć nie tylko do diagnostyki, ale w wybranych przypadkach umożliwia także przeprowadzenie leczenia wewnątrzmacicznego. Ze względu na inwazyjny charakter oraz ryzyko powikłań decyzja o wykonaniu badania wymaga indywidualnej oceny wskazań oraz potencjalnych korzyści i zagrożeń.
W jakim celu wykonuje się kordocentezę?
Największą zaletą kordocentezy jest możliwość bezpośredniego zbadania krwi płodu. Pozwala to ocenić parametry, których nie można wiarygodnie określić wyłącznie na podstawie krwi matki czy standardowego badania ultrasonograficznego.
Jednym z ważnych wskazań może być podejrzenie niedokrwistości płodu, na przykład w przebiegu konfliktu serologicznego lub niektórych zakażeń. Analiza krwi pozwala określić stopień niedokrwistości i zdecydować o dalszym postępowaniu.
Badanie może być również rozważane przy podejrzeniu określonych chorób hematologicznych, zaburzeń dotyczących płytek krwi lub wybranych zakażeń wewnątrzmacicznych. Współcześnie część wskazań diagnostycznych przejęły inne, mniej inwazyjne metody, dlatego kordocenteza jest wykonywana w ściśle uzasadnionych przypadkach.
Jak przebiega pobranie krwi z pępowiny?
Przez cały czas trwania procedury lekarz obserwuje płód, łożysko i pępowinę za pomocą USG. Po wybraniu odpowiedniego miejsca cienka igła zostaje wprowadzona przez powłoki brzuszne i ścianę macicy do naczynia pępowinowego, najczęściej żyły pępowinowej.
Następnie pobierana jest niewielka ilość krwi płodu, która trafia do odpowiednich badań laboratoryjnych. Kontrola ultrasonograficzna pozwala precyzyjnie prowadzić igłę i przez cały czas obserwować jej położenie.
Po zakończeniu procedury monitoruje się czynność serca płodu oraz stan ciężarnej. W zależności od sytuacji lekarz może zalecić pozostanie przez pewien czas pod obserwacją.
Kiedy w ciąży można wykonać kordocentezę?
Kordocentezę wykonuje się zazwyczaj po 18. tygodniu ciąży, gdy naczynia pępowinowe są odpowiednio rozwinięte i możliwe jest bezpieczniejsze pobranie próbki krwi. Dokładny termin zależy jednak od wskazania, wieku ciążowego oraz stanu płodu.
Nie jest to badanie wykonywane rutynowo u kobiet ciężarnych. Decyzję podejmuje się wtedy, gdy istnieje konkretne wskazanie medyczne, a wynik może wpłynąć na dalsze postępowanie.
Przed zabiegiem lekarz analizuje dotychczasowe wyniki badań, lokalizację łożyska i położenie płodu. Pacjentka otrzymuje również informacje dotyczące przebiegu procedury oraz możliwych powikłań.
Czy kordocenteza może służyć również do leczenia?
Kordocenteza jest szczególną procedurą, ponieważ dostęp do naczyń pępowinowych może zostać wykorzystany nie tylko do pobrania materiału diagnostycznego. W określonych sytuacjach umożliwia również przeprowadzenie terapii wewnątrzmacicznej.
Najbardziej znanym przykładem jest transfuzja krwi wykonywana u płodu z ciężką niedokrwistością. Krew może zostać podana bezpośrednio do naczynia pępowinowego pod kontrolą ultrasonograficzną.
Takie procedury wykonywane są wyłącznie w wyspecjalizowanych ośrodkach przez zespoły posiadające doświadczenie w diagnostyce i terapii płodu. Decyzja o ich przeprowadzeniu zależy od stopnia zaawansowania problemu, wieku ciążowego i ogólnego stanu dziecka.
Jakie ryzyko wiąże się z kordocentezą?
Ponieważ kordocenteza wymaga wprowadzenia igły do naczynia pępowinowego, jest badaniem inwazyjnym i wiąże się z ryzykiem powikłań. Z tego powodu wykonuje się ją tylko wtedy, gdy spodziewane korzyści diagnostyczne lub terapeutyczne uzasadniają przeprowadzenie procedury.
Do możliwych powikłań należą między innymi:
- przejściowe zaburzenia czynności serca płodu,
- krwawienie z miejsca wkłucia w pępowinie,
- powstanie krwiaka,
- zakażenie wewnątrzmaciczne,
- przedwczesne odpłynięcie płynu owodniowego,
- utrata ciąży.
Rzeczywiste ryzyko zależy od wielu czynników, między innymi wieku ciążowego, wskazania do wykonania zabiegu, stanu płodu oraz doświadczenia zespołu przeprowadzającego procedurę. Szczegółowe informacje dotyczące ryzyka lekarz omawia z pacjentką przed wyrażeniem zgody na badanie.
Kordocenteza a amniopunkcja – czym się różnią?
Podstawową różnicą jest rodzaj pobieranego materiału. Podczas kordocentezy pobiera się krew płodu z naczynia pępowinowego, natomiast w czasie amniopunkcji pobierana jest próbka płynu owodniowego.
Amniopunkcja znajduje zastosowanie przede wszystkim w diagnostyce genetycznej i może zostać wykonana na wcześniejszym etapie ciąży. Kordocenteza jest obecnie wykorzystywana przede wszystkim wtedy, gdy konieczna jest bezpośrednia analiza krwi płodu lub dostęp do jego krążenia.
Wybór badania nie zależy więc wyłącznie od tygodnia ciąży. Lekarz dobiera metodę do rodzaju podejrzewanej nieprawidłowości oraz informacji, które są potrzebne do ustalenia dalszego postępowania.
Co dzieje się po wykonaniu kordocentezy?
Bezpośrednio po zabiegu kontrolowana jest przede wszystkim czynność serca płodu. Lekarz może również wykonać dodatkową ocenę ultrasonograficzną oraz zalecić ograniczenie aktywności przez określony czas.
Niewielki dyskomfort w miejscu wkłucia może wystąpić po procedurze. Silny ból brzucha, krwawienie z dróg rodnych, odpływanie płynu, gorączka lub inne niepokojące objawy wymagają kontaktu z lekarzem.
Czas oczekiwania na wynik zależy od rodzaju wykonywanych badań. Po jego otrzymaniu lekarz omawia znaczenie stwierdzonych nieprawidłowości oraz, jeśli jest to konieczne, możliwe dalsze postępowanie w czasie ciąży.
