Przyczyny niepłodności lub ograniczenia płodności związane z narządem rodnym (macicą) określa się mianem czynnika macicznego niepłodności. Zwykle wymienia się tutaj guzy i wady macicy oraz zrosty wewnątrzmaciczne i przypadki atrofii endometrium. Coraz częściej jednak do macicznych czynników niepłodności zalicza się adenomiozę.
Czym jest adenomioza?
Adenomioza często bywa mylona z endometriozą. Być może dlatego, że etiologia obydwu schorzeń tkwi w tkance endometrium. Jednak patomechanizm obu schorzeń jest odmienny. Adenomioza (łac. adenomyosis) to schorzenie macicy polegające na przebudowie tkanki mięśniowej narządu (myometrium), w którym w głąb mięśnia macicy wnikają elementy błony śluzowej macicy (endometrium). Takie nienaturalne położenie względem siebie tych dwóch tkanek prowadzi do rozwoju stanu zapalnego i przerostu części mięśniowej. Macica staje się duża, może wykazywać nieprawidłową czynność skurczową, a dojrzewanie endometrium jest zwykle zaburzone, prowadząc do obniżenia jego receptywności.
Niestety niewiele pracowni MRI ma odpowiednie doświadczenie w rozpoznawaniu niewielkich, dyskretnych ognisk adenomiozy, które mogą mieś jednak duże znaczenie dla zaplanowania leczenia.
Czy adenomioza wpływa na płodność?
Tak, choroba ta może znacznie zmniejszać szansę na zajście w ciążę, ze względu na zmiany, które zachodzą w funkcjonowaniu macicy, powodując zmiany w jej strukturze i zmniejszając elastyczność ścian narządu, co może wpływać na możliwość implantacji zarodka, a tym samym zwiększać ryzyko poronień. Przewlekły stan zapalny oraz zaburzenia hormonalne związane z adenomiozą mogą negatywnie wpływać na zdrowie kobiety oraz jej cykl menstruacyjny, co może obniżać szanse na naturalne poczęcie.
Wpływ adenomiozy na organizm kobiety
Wiele pacjentek z adenomiozą skarży się na długie i obfite krwawienia miesiączkowe, nieregularne cykle, plamienia w II fazie cyklu oraz dokuczliwe bóle w czasie menstruacji – często nasilające się z wiekiem. Choroba znacznie wpływa na komfort i jakość życia powodując tępy ból w okolicy podbrzusza (często tak silny, nawet poza okresem menstruacji, że kobieta nie jest w stanie prowadzić normalnej aktywności), a także ból w czasie stosunku (dyspareunia). Adenomioza jest jednak też chorobą, która może nie dawać żadnych objawów – wszystko zależy od indywidualnego przypadku i organizmu danej kobiety.
Czy można zajść w ciążę z adenomiozą?
Większość kobiet z mało zaawansowaną adenomiozą zachodzi naturalnie w ciążę, niemniej jednak w cięższych postaciach choroby szanse na zajście w ciążę są dużo niższe niż u większość kobiet w wieku rozrodczym z prawidłowo funkcjonującą macicą. Kobieta w takiej sytuacji wymaga wsparcia terapeutycznego w postaci leczenia farmakologicznego lub metod wspomaganego rozrodu, aby zwiększyć szansę na implementację zarodka i zajście w ciążę. Bardzo ważnym czynnikiem jest stopień zaawansowania choroby oraz zmian i indywidualna sytuacja medyczna oraz predyspozycje zdrowotne danej pacjentki
Adenomioza, a leczenie in vitro
Metoda zapłodnienia pozaustrojowego jest jednym ze skutecznym sposobów leczenia niepłodności u pacjentek z adenomiozą. Niemniej jednak schorzenie to może wpływać na obniżenie skuteczności procedury i zwykle wymaga dodatkowych zabiegów terapeutycznych (głównie farmakologicznych).
Czy adenomioza ma wpływ na zapłodnienie in vitro?
Dokładna diagnostyka przed rozpoczęciem procedury IVF oraz odpowiednie przygotowanie pacjentki mogą zwiększyć szansę na powodzenie leczenia. W przypadku adenomiozy, może pojawić się zwiększone ryzyko problemów implantacją zarodka, a tym samym podwyższone ryzyko poronienia). Dlatego też bardzo ważne jest wdrożenie odpowiedniego leczenia oraz przygotowanie pacjentki do przeprowadzenia procedury in vitro – za pomocą leczenia hormonalnego czy nawet interwencji chirurgicznej, a także modyfikacji protokołu leczenia przez lekarza prowadzącego.
Czy adenomioza ma wpływ na zapłodnienie in vitro?
Dokładna diagnostyka przed rozpoczęciem procedury IVF oraz odpowiednie przygotowanie pacjentki mogą zwiększyć szansę na powodzenie leczenia. W przypadku adenomiozy, może pojawić się zwiększone ryzyko problemów implantacją zarodka, a tym samym podwyższone ryzyko poronienia). Dlatego też bardzo ważne jest wdrożenie odpowiedniego leczenia oraz przygotowanie pacjentki do przeprowadzenia procedury in vitro – za pomocą leczenia hormonalnego czy nawet interwencji chirurgicznej, a także modyfikacji protokołu leczenia przez lekarza prowadzącego.
Adenomioza to bagatelizowany problem przy leczeniu niepłodności
Nawet dyskretne zmiany w macicy o charakterze adenomiozy mogą negatywnie wpływać na płodność, w tym na gorsze wyniki leczenia w programie zapłodnienia pozaustrojowego. Adenomiozę można podejrzewać już na podstawie wymienionych przez kobietę objawów i przeprowadzenia wywiadu lekarskiego. Dodatkowe informacje wnosi badanie ultrasonograficzne, ale potwierdzenie rozpoznania wymaga badania miednicy rezonansem magnetycznym lub badania histopatologicznego. Niestety niewiele pracowni MRI ma odpowiednie doświadczenie w rozpoznawaniu niewielkich, dyskretnych ognisk tej choroby, które mogą mieć jednak duże znaczenie dla zaplanowania leczenia.
Jak przebiega leczenie adenomiozy?
Po rozpoznaniu adenomiozy u pacjentek z niepłodnością kierowanych do programu zapłodnienia pozaustrojowego można zdecydować się na dwie drogi
leczenia:
- Pierwsza to leczenie operacyjne, zalecane zwłaszcza w przypadku dużych zmian w narządzie rodnym lub po wcześniejszych niepowodzeniach programu IVF. Operacja polega na możliwe rozległym wycięciu zajętych części myometrium, tak by oczywiście zachować prawidłowe funkcje macicy. Taki zabieg powinien być wykonany przez doświadczonego lekarza i najlepiej w ośrodku, który specjalizuje się w tego typu operacjach. Ważne jest również, aby przyszłą ciążę rozwiązać cięciem cesarskim, ze względu na duże ryzyko pęknięcia macicy przy porodzie.
- Druga droga, jeżeli leczenie operacyjne nie jest możliwe lub jest przeciwwskazane, to zmodyfikowanie procedury zapłodnienia pozaustrojowego tak, aby zminimalizować niekorzystny wpływ adenomiozy. Można zastosować ultra-długi protokół stymulacji lub protokoły z jednoczesnym stosowaniem letrozolu. Bardzo istotna jest ocena endometrium przed transferem, w razie podejrzenia zmniejszonej receptywności zaleca się odroczenie podania zarodka.
Ogniska adenomiozy mogą również działać niekorzystnie nasilając czynność skurczową macicy
Z tego powodu w uzasadnionych przypadkach zalecamy podawanie w okresie okołotransferowym leków hamujących skurcze narządu rodnego, takich jak atosiban. Rutynowo oceniamy stan macicy w badaniu ultrasonograficznym bezpośrednio przed transferem
Czy da się wyleczyć adenomiozę?
Niestety nie istnieje jedno skutecznego lekarstwo lub metoda, dzięki której można wyleczyć tę chorobę. Dzięki dostępnym badaniom oraz środkom można wyciszyć jej objawy, poprawić komfort życia kobiety i zwiększyć szansę na macierzyństwo. Niestety zdarza się, że choroba ta bywa tak dokuczliwa lub jest już tak zaawansowana, że kobiety, które nie mają już planów związanych z potomstwem decydują się czasami na leczenie chirurgiczne w postaci histerektomii (usunięcia macicy). Podsumowując, adenomioza – podobnie jak endometrioza, to choroba, która wpływa na jakość życia kobiet, ich zdrowie oraz samopoczucie, a także może obniżać szanse na macierzyństwo. Kluczowa jest świadomość objawów oraz zgłoszenie się do specjalisty w odpowiednim momencie do specjalisty, ponieważ stopień zaawansowania choroby ma również wpływ na planowaną terapię i powodzenie metod wspomaganego rozrodu.
