Azoospermia – przyczyny i szanse na dziecko przy braku plemników w nasieniu
Brak plemników w nasieniu – czy to możliwe?
Azoospermia to stan, w którym w ejakulacie, czyli w nasieniu uzyskanym na drodze wytrysku, nie ma plemników. Choć może to brzmieć zaskakująco, całkowity brak plemników w nasieniu nie jest sprawą aż tak rzadką, występuje bowiem u ok. 1% wszystkich mężczyzn, ale aż u 10–15% tych, którzy leczą się w klinikach leczenia niepłodności. W praktyce azoospermia przeważnie jest wykrywana dopiero w trakcie diagnostyki niepłodności, ponieważ jest to zaburzenie z reguły całkowicie bezobjawowe.
Czym azoospermia różni się od kryptozoospermii?
W przypadku azoospermii, nawet po odwirowaniu ejakulatu nie znajdujemy żadnych plemników. Natomiast przy kryptozoospermii plemniki są bardzo nieliczne, ale udaje się je wykryć po odwirowaniu nasienia. Różnica ma znaczenie praktyczne – przy kryptozoospermii przeważnie możliwe jest pobranie plemników do procedury zapłodnienia pozaustrojowego (in vitro) bez konieczności wykonania biopsji jądra.
Objawy azoospermii – po czym można ją podejrzewać?
Przyczyny azoospermii – co prowadzi do braku plemników?
Do przyczyn jądrowych zaliczamy:
- wrodzone defekty rozwojowe,
- zespół Klinefeltera,
- uszkodzenie struktury jąder (np. na skutek urazu, zapalenia lub przebytej chemioterapii).
Zaburzenia hormonalne w obrębie osi przysadka – podwzgórze – jądra mogą powodować brak sygnału do produkcji plemników. Przykładem jest zespół Kallmanna, który ma podłoże genetyczne.
Obejmują m.in. niedrożność najądrzy, nasieniowodów lub przewodów wyprowadzających nasienie, np. po stanie zapalnym, operacjach lub z powodu wrodzonych anomalii.
Przebyte w przeszłości infekcje (np. świnka), operacje przepukliny pachwinowej czy urazy moszny mogą prowadzić do trwałego uszkodzenia jądra i nieodwracalnego braku plemników.
Także styl życia i czynniki środowiskowe mogą skutkować brakiem plemników w nasieniu. Ekspozycja na pestycydy, promieniowanie, metale ciężkie, przewlekły stres, spożywanie alkoholu, otyłość czy stosowanie niektórych leków także mogą zaburzać spermatogenezę.
W 10–30% przypadków nie udaje się ustalić przyczyny azoospermii mimo szerokiej diagnostyki. Mówimy wtedy o azoospermii idiopatycznej.
Badania dodatkowe stosowane w diagnostyce azoospermii
Leczenie azoospermii – dostępne metody i rokowania
Leczenie przyczynowe w zaburzeniach hormonalnych
W przypadku hipogonadyzmu stosuje się leczenie gonadotropiną kosmówkową i gonadotropinami menopauzalnymi. Terapia może przywrócić produkcję plemników i umożliwić zapłodnienie.
Leczenie chirurgiczne w niedrożności dróg nasiennych
Jeśli przyczyną azoospermii jest niedrożność dróg wyprowadzających nasienie, możliwe jest leczenie operacyjne, polegające na rekonstrukcji nasieniowodów. Nowoczesną alternatywą stosowaną jednak najczęściej w klinikach leczenia niepłodności jest chirurgiczne pobranie plemników (biopsja jądra mTESE).
FAQ
Azoospermia może dotyczyć również mężczyzn poniżej 30. roku życia. Często wykrywana jest dopiero w trakcie diagnostyki niepłodności.
W niektórych przypadkach – tak (np. przy niedrożności lub zaburzeniach hormonalnych). W azoospermii nieobturacyjnej rokowania zależą od etiologii.
Od kilku tygodni do kilku miesięcy. Diagnoza wymaga minimum dwóch badań nasienia w odstępie kilku tygodni. Zakres badań może zostać poszerzony o diagnostykę hormonalną, obrazową, genetyczną – wtedy czas diagnostyki ulega wydłużeniu.
Niekoniecznie. Większość mężczyzn z azoospermią ma prawidłową funkcję seksualną i nie odczuwa objawów.
Niektóre formy zaburzeń rozwoju jąder mogą wiązać się z większym ryzykiem nowotworu. Dlatego ważne są badania obrazowe i urologiczna opieka specjalistyczna.
