Badanie nasienia to pierwszy krok i podstawowe badanie w ocenie męskiej płodności. To pierwszy test, jaki wykonuje mężczyzna, który chce zostać ojcem i zgłasza się do kliniki leczenia niepłodności. Jeśli przygotowujesz się do badania nasienia – sprawdź, jak to zrobić i na co zwrócić uwagę, aby wynik był wiarygodny. Wystarczy przestrzegać kilku poniższych zasad.
Dlaczego odpowiednie przygotowanie do seminogramu jest ważne?
Odpowiednie przygotowanie do badania nasienia ma kluczowe znaczenie dla uzyskania wiarygodnego wyniku. Nawet niewielkie odstępstwa od zaleceń mogą wpływać na poszczególne parametry nasienia, takie jak liczba plemników, ich ruchliwość czy żywotność.
Badanie płodności mężczyzny polega na szczegółowej analizie nasienia, dlatego tak ważne jest, aby próbka została pobrana w odpowiednich warunkach. Seminogram ocenia wiele parametrów biologicznych, które mogą ulegać zmianom pod wpływem zewnętrznych czynników, takich jak: wysiłek fizyczny, częstotliwość ejakulacji, stres, używki czy infekcje.
Standardowe badanie nasienia pozwala ocenić m.in. koncentrację plemników w ejakulacie, ich ruchliwość oraz odsetek plemników z prawidłową budowę morfologiczną. Wynik badania nasienia może wskazywać zarówno na prawidłową płodność mężczyzny, jak i na potencjalne jej zaburzenia wymagające dalszej diagnostyki.
Z tego powodu przed wykonaniem badania należy przestrzegać zaleceń dotyczących abstynencji seksualnej, unikania alkoholu czy przegrzewania jąder. Właściwe przygotowanie zwiększa szansę na uzyskanie wiarygodnego wyniku badania nasienia oraz pozwala uniknąć konieczności wielokrotnego powtarzania analizy.
Wstrzemięźliwość płciowa przed badaniem nasienia
Jednym z kluczowych czynników, które mogą wpłynąć na wiarygodność badania nasienia jest wcześniejszy okres abstynencji seksualnej, który powinien wynosić od 2 do 7 dni. Zbyt krótki okres od ostatniej ejakulacji (również drogą masturbacji) może zafałszować wynik spermiogramu – powodować sztuczne obniżenie koncentracji plemników (czyli liczby plemników w 1 ml ejakulatu), natomiast zbyt długi – zwiększenie jej przy jednoczesnym obniżeniu m.in. ich ruchliwości i morfologii.
Z tego powodu przed badaniem nasienia należy zachować okres wstrzemięźliwości seksualnej zgodny z zaleceniami lekarza lub diagnosty laboratoryjnego. Ma to szczególne znaczenie przy powtarzaniu badania, ponieważ porównanie wyników wymaga zachowania takich samych warunków pobrania materiału.
W przypadku powtórnego (kolejnego) badania pacjent powinien zachować taki sam okres wstrzemięźliwości płciowej.
Używki i wysiłek fizyczny
Styl życia mężczyzny ma istotny wpływ na prawidłowy wynik badania nasienia. W okresie poprzedzającym wykonanie analizy nasienia zaleca się odstawienie używek, takich jak alkohol czy palenie tytoniu.
Intensywny wysiłek fizyczny, zwłaszcza związany z przegrzewaniem organizmu lub długotrwałym siedzeniem, może wpływać na produkcję plemników w jądrach. Dlatego przed zgłoszeniem się na badanie należy unikać sauny, gorących kąpieli oraz intensywnego treningu.
Warto pamiętać, że czynniki środowiskowe mogą prowadzić do zwiększonego stresu oksydacyjnego w nasieniu, co wpływa na jakość materiału genetycznego plemników i może obniżać ich zdolność do zapłodnienia komórki jajowej.
Czy alkohol wpływa na wynik seminogramu?
Spożywanie alkoholu może mieć istotny wpływ na jakość nasienia. Alkohol zaburza metabolizm hormonów, wpływa na funkcjonowanie jąder oraz może prowadzić do pogorszenia parametrów nasienia, takich jak ruchliwość czy żywotność plemników.
Regularne spożywanie alkoholu może zwiększać poziom stresu oksydacyjnego w nasieniu oraz negatywnie oddziaływać na materiał genetyczny plemników. W rezultacie może to obniżać zdolność plemników do zapłodnienia komórki jajowej.
Z tego powodu przed planowanym badaniem zaleca się ograniczenie alkoholu przynajmniej na kilka dni. W przypadku pacjentów starających się o dziecko lekarze zawsze rekomendują trwałą zmianę stylu życia, ponieważ ma to istotne znaczenie dla płodności u mężczyzn.
Stan zdrowia – jakie ma znaczenie?
Badania nasienia nie powinno wykonywać się w trakcie antybiotykoterapii, należy wówczas odczekać 14 dni od jej zakończenia. Na wynik negatywnie wpływa także podwyższona temperatura m.in. wystąpienie gorączki. W tym przypadku zaleca się wykonanie badania po 6-8 tygodniach od jej wystąpienia.
W procesie oceny płodności mężczyzny ważne jest także uwzględnienie stylu życia, diety oraz chorób przewlekłych. Odpowiednia profilaktyka zdrowotna może wspierać proces diagnostyki i leczenia zaburzeń płodności.
Jak wygląda oddawanie nasienia?
Zaleca się, by podstawowe badanie nasienia wykonać bezpośrednio podczas wizyty w klinice leczenia niepłodności. Po potwierdzeniu danych osobowych na podstawie dowodu tożsamości pacjent otrzymuje sterylny pojemnik na próbkę nasienia. Następnie kierowany jest do specjalnie przygotowanego pomieszczenia, w którym należy oddać materiał do analizy. Podczas oddawania nasienia mężczyźnie może towarzyszyć jego partnerka. Pokój wyposażony jest w telewizor z filmami i czasopisma o tematyce erotycznej. Tuż obok znajduje się laboratorium analityczne, tak aby nasienie mogło jak najszybciej zostać poddane ocenie.
Materiał do badań należy oddać drogą masturbacji bezpośrednio do pojemnika, po wcześniejszym oddaniu moczu i umyciu narządów płciowych. Konieczne jest oddanie całości materiału, jeśli z jakiś powodów część nasienia została oddana poza pojemnik należy o tym poinformować personel wykonujący badanie.
W wyjątkowych przypadkach, związanych z trudnościami z oddaniem nasienia w klinice, nasienie można oddać poza nią. Wówczas próbkę należy dostarczyć do laboratorium najpóźniej do 30 minut od momentu, w którym doszło do oddania ejakulatu do analizy (proszę zanotować na pojemniku godzinę). Podczas transportu do laboratorium nasienie nie powinno być poddawane wstrząsom a także wahaniom temperatury (optymalna temperatura transportu to 20-37°C).
Bez względu na miejsce materiał należy pobrać bezpośrednio do sterylnego pojemnika drogą masturbacji. Nie może on pochodzić z prezerwatywy lub stosunku przerywanego czy oralnego.
Jak wygląda badanie nasienia w laboratorium?
Standardowe badanie polega na laboratoryjnej ocenie ejakulatu pod mikroskopem. Analiza obejmuje między innymi objętość, koncentrację plemników w 1 ml spermy, ich ruchliwość, żywotność oraz morfologię czyli odsetek plemników o prawidłowej budowie. Możliwe jest rozszerzenie diagnostyki, np. o badanie fragmentacji DNA plemników czy test HBA który określa zdolność wiązania plemników z kwasem hialuronowym.
W przypadku nieprawidłowych wyników lekarz może zalecić wykonanie dodatkowych testów diagnostycznych, takich jak posiew nasienia czy badania hormonalne.
Powtórzenie seminogramu – czy badanie nasienia trzeba powtórzyć?
W celu uzyskania wiarygodnego wyniku, badanie powinno zostać wykonane przynajmniej dwukrotnie w odstępie 2-3 tygodni, szczególnie w sytuacji gdy parametry okazały się nieprawidłowe. Jednorazowe badanie może nie odzwierciedlać rzeczywistej płodności mężczyzny.
Analizy nasienia wykonane w różnych odstępach czasu pozwalają dokładniej ocenić stabilność poszczególnych parametrów nasienia. W przypadku nieprawidłowych wyników lekarz może zaplanować dalszą diagnostykę.
W przypadku kolejnego pobrania nasienia pacjenta do seminogramu należy zachować taki sam czas abstynencji seksualnej (2-7 dni), aby wynik można było porównać z pierwszym badaniem.
Konsultacja wyniku badania nasienia
Prawidłowy wynik badania nasienia oznacza, że parametry ejakulatu mieszczą się w zakresie wartości referencyjnych określonych przez WHO. W przypadku nieprawidłowych wyników konieczne może być wykonanie dodatkowych badań.
W ramach diagnostyki lekarz może zalecić między innymi:
- posiew nasienia w kierunku infekcji bakteryjnych,
- badania hormonalne,
- inne szczegółowe badania, np. test stresu oksydacyjnego.
W przypadku niepłodności idiopatycznej, gdy standardowe badanie nasienia nie wykazuje istotnych nieprawidłowości, wykonanie dodatkowych testów może pomóc w znalezieniu przyczyny problemów z płodnością.
Po otrzymaniu wyniku badania nasienia należy skonsultować się z lekarzem specjalistą. W trakcie wizyty zostaną omówione uzyskane parametry nasienia. Analiza wyników jest dokonywana w oparciu o normy Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), która określa m.in. minimalne wartości liczby plemników, ich ruchliwości i morfologii, pozwalając w laboratorium diagnostycznym ocenić zdolność plemników do zapłodnienia komórki jajowej.
Lekarz zaproponuje dalsze postępowanie medyczne dla pacjentów – m.in. dodatkowe badania czy analizę płodności partnerki, tak by określić przyczynę trudności z uzyskaniem ciąży. Na podstawie przeprowadzonej diagnostyki, zaproponowane zostanie leczenia, które może obejmować farmakologię, zmianę stylu życia, oraz metody rozrodu wspomaganego, takie jak inseminacja czy zapłodnienie in vitro.
