Czym są receptory KIR i komórki NK ?
KIR (ang. killer cell immunoglobulin-like receptors) to receptory należące do nadrodziny cząsteczek immunoglobulinopodobnych. Mieszczą się na powierzchni komórek NK, czyli „naturalnych zabójców” (ang. natural killer cells). Komórki NK wykazują cytotoksyczność w stosunku do komórek uznawanych przez organizm za wrogie, ponieważ stanowią element wrodzonego systemu odpornościowego.
Receptory KIR odpowiedzialne są za regulację funkcji komórek NK. Uczestniczą w aktywacji lub hamowaniu ich funkcjonowania. Odbywa się to w wyniku oddziaływań zachodzących pomiędzy cząsteczkami receptorów KIR a białkami głównego kompleksu zgodności tkankowej u ludzi określanymi jako HLA (ang. human leukocyte antigens – ludzkie antygeny leukocytarne).
Zahamowanie lub nasilenie aktywności komórek NK w wyniku oddziaływań między KIR a HLA zależy przede wszystkim od budowy receptorów KIR.
Szczególną podgrupą komórek NK są limfocyty występujące w macicy nazywane macicznymi komórkami NK (uNK, uterine Natural Killer). Komórki uNK biorą udział w złożonym zjawisku zagnieżdżania się zarodka w macicy i tworzeniu się łożyska.
Interakcje zachodzące między receptorami KIR kobiecych komórek NK znajdujących się w macicy, a cząsteczkami HLA-C, występującymi na powierzchni komórek zarodkowych, są ważne we wczesnych etapach ciąży, podczas implantacji zarodka. Stąd, zaleca się, aby badanie KIR zawsze wykonywać razem z badaniem HLA-C.
Wśród receptorów KIR, które kodowane są przez 16 genów, wyróżnia się typy hamujące i aktywujące. Receptory KIR w zależności od obecności/nieobecności kodujących je genów aktywujących i hamujących występują w dwóch haplotypach A i B, wyróżniono dwie główne grupy haplotypów: AA i Bx.
W grupie haplotypu AA występuje więcej receptorów hamujących, natomiast Bx cechuje większa różnorodność, gdyż jest mieszanką jednych i drugich receptorów.
Receptory hamujące obniżają aktywność komórek uNK, natomiast receptory aktywujące pobudzają uNK do wydzielania cytokin i czynników wzrostowych niezbędnych do rozwoju łożyska i zarodka. Ważna jest równowaga pomiędzy cząsteczkami KIR hamującymi, jak i aktywującymi, gdyż utrata tej równowagi może doprowadzić do komplikacji w utrzymaniu ciąży.
Wśród HLA-C również wyróżnia się dwa główne haplotypy: C1 oraz C2, które w swojej budowie posiadają specyficzne miejsce dla wiązania wyżej wspomnianych receptorów.
Znaczenie genotypu HLA-C
W zależności od tego, jaki genotyp będzie miała matka i jaki będzie prezentowany przez trofoblast, możemy mówić o działaniu ochronnym bądź zagrażającym ciąży. Ryzyko wystąpienia stanu przedrzucawkowego, poronień nawykowych, niedożywienia płodu czy samego niezagnieżdżenia się zarodka częściej obserwuje się przy występowaniu genotypu C2 HLA-C u partnera.
Szacuje się, że w populacji polskiej ok. 30% kobiet posiada hamujący genotyp KIR. Nie oznacza to jednak, że każda z nich skazana jest na niepowodzenie ciąży. W diagnostyce niepłodności immunologicznej ważne jest, zatem aby badaniu poddała się para starająca się o dziecko.
Pamiętajmy, że niepłodność immunologiczna może nie być jedynym czynnikiem powodującym problemy z zajściem w ciążę i jej utrzymaniem, dlatego genetyczna diagnostyka immunologiczna powinna być traktowana jako badanie uzupełniające w kompleksowej diagnostyce.
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest niepłodność immunologiczna?
Niepłodność immunologiczna to sytuacja, w której układ odpornościowy kobiety reaguje w sposób nieprawidłowy na zarodek, utrudniając jego zagnieżdżenie lub prawidłowy rozwój ciąży. Jednym z mechanizmów mogą być niekorzystne interakcje pomiędzy komórkami NK w macicy a genami HLA-C zarodka.
Czym są receptory KIR i jaka jest ich rola w ciąży?
Receptory KIR to białka obecne na powierzchni komórek NK, które regulują ich aktywność. Mogą one hamować lub aktywować komórki NK, wpływając na proces implantacji zarodka oraz rozwój łożyska. Kluczowa jest równowaga pomiędzy receptorami hamującymi i aktywującymi.
Dlaczego badanie KIR należy wykonywać razem z genotypowaniem HLA-C?
Ponieważ dopiero połączenie informacji o genotypie KIR kobiety i HLA-C partnera pozwala ocenić, czy interakcje immunologiczne mogą działać ochronnie czy niekorzystnie dla ciąży. Samo badanie jednego z tych elementów nie daje pełnego obrazu sytuacji.
Czy niekorzystny genotyp KIR lub HLA-C oznacza brak szans na ciążę?
Nie. Obecność hamującego genotypu KIR lub genotypu HLA-C2 u partnera nie przekreśla możliwości zajścia w ciążę. Oznacza jedynie zwiększone ryzyko pewnych powikłań i konieczność bardziej indywidualnego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego.
Kiedy warto wykonać badania KIR i HLA-C?
Badania te zalecane są szczególnie u par z nawracającymi poronieniami, niepowodzeniami implantacji po transferach IVF lub podejrzeniem niepłodności immunologicznej. Powinny być traktowane jako element uzupełniający kompleksową diagnostykę niepłodności.
