Co to jest mutacja Leiden?
Mutacja Leiden, określana również jako czynnik V Leiden, to dziedziczny wariant genu F5 kodującego czynnik V krzepnięcia krwi. Powoduje on zmniejszoną wrażliwość czynnika V na działanie aktywowanego białka C, które w prawidłowych warunkach uczestniczy w hamowaniu procesu krzepnięcia. W rezultacie krew może wykazywać większą skłonność do tworzenia zakrzepów, dlatego czynnik V Leiden zaliczany jest do najważniejszych przyczyn trombofilii wrodzonej. Obecność tego wariantu nie oznacza jednak, że u danej osoby na pewno rozwinie się zakrzepica. Ryzyko zależy między innymi od tego, czy nieprawidłowość została odziedziczona od jednego czy obojga rodziców, a także od występowania dodatkowych czynników sprzyjających powstawaniu zakrzepów.
W jaki sposób czynnik V Leiden wpływa na krzepnięcie krwi?
Krzepnięcie krwi jest złożonym mechanizmem, który pozwala organizmowi zahamować krwawienie po uszkodzeniu naczynia. Jednocześnie funkcjonują naturalne mechanizmy przeciwkrzepliwe, które zapobiegają nadmiernemu tworzeniu skrzepów.
Jednym z nich jest aktywowane białko C, które ogranicza działanie określonych czynników krzepnięcia. W przypadku czynnika V Leiden zmienione białko jest bardziej odporne na inaktywację przez aktywowane białko C. Mechanizm ten określany jest jako oporność na aktywowane białko C (APC resistance).
W konsekwencji proces krzepnięcia może pozostawać aktywny dłużej niż u osób bez tego wariantu. Zwiększa to przede wszystkim predyspozycję do rozwoju zakrzepów w układzie żylnym.
Czy mutacja Leiden zawsze prowadzi do zakrzepicy?
Nie. Wiele osób z czynnikiem V Leiden nigdy nie doświadcza epizodu zakrzepowo-zatorowego i może przez całe życie nie wiedzieć o występowaniu tego wariantu. Mutacja jest czynnikiem zwiększającym ryzyko, a nie jednoznaczną przyczyną zakrzepicy.
Znaczenie ma między innymi sposób dziedziczenia wariantu. Heterozygota posiada jedną zmienioną kopię genu F5, natomiast homozygota – dwie. U osób z dwiema kopiami wariantu ryzyko zakrzepicy jest większe niż u heterozygot.
Na prawdopodobieństwo powstania zakrzepu wpływają również inne okoliczności, takie jak długotrwałe unieruchomienie, rozległy zabieg chirurgiczny, ciąża i połóg, otyłość czy stosowanie niektórych preparatów hormonalnych. Lekarz ocenia więc wynik badania zawsze w połączeniu z pozostałymi czynnikami ryzyka.
Jakie znaczenie ma czynnik V Leiden podczas ciąży?
Ciąża fizjologicznie zwiększa krzepliwość krwi, dlatego u kobiet z czynnikiem V Leiden szczególnie istotna jest indywidualna ocena ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Uwzględnia się przede wszystkim wcześniejsze epizody zakrzepicy, postać heterozygotyczną lub homozygotyczną, wywiad rodzinny oraz dodatkowe czynniki ryzyka.
Samo wykrycie czynnika V Leiden nie oznacza, że ciąża będzie przebiegała nieprawidłowo. Nie jest również automatycznym wskazaniem do stosowania leków przeciwkrzepliwych przez każdą kobietę.
Kiedy wykonuje się badanie w kierunku mutacji Leiden?
Diagnostyki czynnika V Leiden nie wykonuje się rutynowo u wszystkich osób. Badanie może zostać zlecone po ocenie historii medycznej pacjenta oraz występowania czynników sugerujących dziedziczną predyspozycję do zakrzepicy.
Lekarz może rozważyć diagnostykę między innymi po przebytym epizodzie zakrzepowo-zatorowym, szczególnie jeśli wystąpił on w młodym wieku, bez wyraźnej przyczyny lub w nietypowych okolicznościach. Istotne może być również występowanie zakrzepicy albo rozpoznanej trombofilii u bliskich krewnych.
Obecność wariantu Leiden można potwierdzić za pomocą badania genetycznego genu F5. Ponieważ materiał genetyczny nie zmienia się w ciągu życia, badanie wykonuje się tylko raz.
Co oznacza dodatni wynik badania czynnika V Leiden?
Dodatni wynik potwierdza obecność wariantu genetycznego, ale jego znaczenie powinno zostać ocenione indywidualnie. Ważne jest określenie, czy pacjent jest heterozygotą czy homozygotą, a także uwzględnienie wcześniejszych incydentów zakrzepowych i pozostałych czynników ryzyka.
Samo wykrycie mutacji Leiden nie jest równoznaczne z koniecznością stałego leczenia przeciwkrzepliwego. U części osób wystarczają działania profilaktyczne podejmowane w sytuacjach zwiększonego ryzyka. U innych, zwłaszcza po przebytym epizodzie zakrzepowo-zatorowym, lekarz może zalecić dodatkowe postępowanie.
W przypadku kobiet planujących ciążę znajomość wyniku może pomóc w odpowiedniej ocenie ryzyka i zaplanowaniu opieki. Decyzje dotyczące ewentualnej profilaktyki przeciwzakrzepowej powinny być podejmowane na podstawie całego obrazu klinicznego, a nie wyłącznie wyniku testu genetycznego.
