Żylaki powrózka nasiennego – diagnostyka, leczenie i wpływ na niepłodność męską

Co to są żylaki powrózka nasiennego?

Żylaki powrózka nasiennego to nieprawidłowo poszerzone naczynia żylne splotu wiciowatego, który otacza nasieniowód i struktury naczyniowe w obrębie moszny. Stan ten jest pod wieloma względami podobny do żylaków kończyn dolnych, jednak dotyczy naczyń żylnych powrózka nasiennego. Występuje u około 15% wszystkich mężczyzn i nawet u 40% pacjentów z rozpoznaną niepłodnością.

Jak wygląda splot wiciowaty?

Splot wiciowaty to struktura zbudowana z licznych, cienkich naczyń żylnych otaczających nasieniowód, tętnicę jądrową oraz nerwy. Naczynia te łączą się z żyłą, która odprowadza krew z jądra do wyższych pięter układu żylnego.

Różnice między żylakami powrózka a innymi patologiami moszny

W odróżnieniu od wodniaka jądra, torbieli najądrza czy przepukliny pachwinowej, żylaki powrózka są zwykle wyczuwalne w pozycji stojącej. Przeważnie także żylaki mogą powiększać się w trakcie próby Valsalvy, czyli manewru polegającego na silnym wydechu powietrza przy zamkniętej głośni po uprzednim głębokim wdechu. Do ich rozpoznania konieczne jest badanie palpacyjne przez urologa oraz potwierdzenie w badaniu USG Doppler.

Jak powstają żylaki powrózka nasiennego?

Mechanizm niewydolności zastawek żylnych

U podstaw powstawania żylaków leży niewydolność zastawek w żyle jądrowej, co prowadzi do cofania się krwi i zwiększenia ciśnienia w naczyniach krwionośnych splotu wiciowatego. W efekcie dochodzi do ich trwałego poszerzenia i powstania żylaków.

Dlaczego żylaki najczęściej występują po stronie lewej?

Częstsze występowanie żylaków po stronie lewej wynika z czynników anatomicznych, budowy układu naczyniowego u mężczyzn. Lewa żyła jądrowa uchodzi pod kątem prostym do lewej żyły nerkowej, a ta często jest uciśnięta przez tętnicę krezkową górną i aortę (tzw. zespół dziadka do orzechów). Utrudniony odpływ krwi żylnej z jądra sprzyja rozwojowi żylaków.

Czynniki anatomiczne zwiększające ryzyko

Czynniki anatomiczne, takie jak:

• długie, wiotkie naczynia,
• nieprawidłowy przebieg żyły jądrowej,
• wąski kąt odpływu do żyły głównej dolnej,

mogą zwiększać ryzyko pojawienia się żylaków powrózka nasiennego

Jak często występują żylaki powrózka nasiennego?

Żylaki u chłopców i nastolatków

Młodzieńcze żylaki powrózka nasiennego mogą występować nawet u 10–15% chłopców w okresie dojrzewania. Wczesne wykrycie ma znaczenie, ponieważ nieleczone żylaki mogą wpływać na rozwój jąder i płodność w przyszłości.

Żylaki u dorosłych mężczyzn

U dorosłych mężczyzn obecność żylaków powrózka nasiennego stwierdza się u około 15%, przy czym u pacjentów z niepłodnością odsetek ten sięga 35–40%. Ryzyko rośnie wraz z wiekiem i może współistnieć z obniżeniem stężenia testosteronu.

Objawy żylaków powrózka nasiennego

Jak rozpoznać pierwsze objawy?

Żylaki powrózka nasiennego przeważnie nie dają żadnych objawów. Zdarza się jednak, że pojawiają się subtelne symptomy, mogące sugerować problem. Należą do nich:

• uczucie ciężkości w mosznie,
• dyskomfort lub ból jądra
• poszerzone naczynia wyczuwalne palpacyjnie,
• zmniejszenie objętości jądra po stronie zmian.

Ból i dyskomfort a żylaki – kiedy powinien niepokoić?

Ból w obrębie moszny o charakterze ciągnięcia, nasilający się po wysiłku, długim staniu lub pod koniec dnia, powinien skłonić do konsultacji. Charakterystyczny jest także ból, który ustępuje po przyjęciu pozycji leżącej.

Stopnie zaawansowania żylaków powrózka nasiennego

Żylaki I stopnia – zmiany wyczuwalne tylko przy próbie Valsalvy

W I stadium zmiany są niewidoczne. Można je wyczuć palpacyjnie, ale tylko w trakcie zwiększenia ciśnienia w jamie brzusznej (np. przy próbie Valsalvy).

Żylaki II stopnia – zmiany wyczuwalne w spoczynku

Naczynia są wyczuwalne pod dotykiem (w spoczynku, bez wykonywania próby Valsalvy), jednak nadal nie są widoczne gołym okiem

Żylaki III stopnia – wyraźnie widoczne poszerzenia naczyń

To duże żylaki widoczne przez skórę worka mosznowego i wyczuwalne. Często towarzyszą im dolegliwości bólowe i spadek objętości jądra.

Żylaki powrózka nasiennego a płodność

Jak żylaki wpływają na produkcję plemników?

Obecność żylaków powrózka nasiennego może prowadzić do wzrostu temperatury w obrębie jądra, zaburzenia przepływu krwi i stresu oksydacyjnego. Te czynniki wpływają negatywnie na proces spermatogenezy, obniżając liczbę i jakość plemników. U pacjentów z zaawansowanymi żylakami często obserwuje się znaczący spadek parametrów nasienia, skutkujący niepłodnością.

Związek żylaków ze spadkiem testosteronu

W niektórych przypadkach żylaki powrózka nasiennego mogą upośledzać funkcję komórek Leydiga, czyli komórek występujących w męskich jądrach, które odpowiedzialne są za produkcje testosteronu. Obniżenie stężenia tego hormonu może z kolei wpływać na libido, zdolności reprodukcyjne oraz ogólne samopoczucie.

Żylaki powrózka nasiennego a jakość nasienia

Badania pokazują, że żylaki powrózka nasiennego wiążą się z obniżeniem takich parametrów jak:

• liczba plemników
• ich ruchliwość,
• prawidłowa budowa (morfologia).

Wysoka temperatura w mosznie, wynikająca z zaburzenia odpływu krwi żylnej, jest głównym czynnikiem prowadzącym do niekorzystnych zmian. Stopień tych nieprawidłowości koreluje ze stopniem zaawansowania żylaków.

Diagnostyka żylaków powrózka nasiennego

Jak wygląda badanie fizykalne żylaków powrózka nasiennego?

Badanie rozpoczyna się od oceny palpacyjnej w pozycji stojącej. Lekarz może zauważyć poszerzone naczynia w obrębie pachwiny i moszny, a obecność żylaków potwierdza się przez wykonanie próby Valsalvy.

Rola USG Doppler jąder w diagnostyce żylaków

Badanie USG Doppler jąder to najbardziej precyzyjna metoda diagnozowania żylaków powrózka nasiennego. Pozwala ocenić:

• średnicę żył,
• przepływ zwrotny krwi,
• stopień niewydolności zastawek,
• obrazowy charakter zmian.

Badanie nasienia – dlaczego jest konieczne?

W przypadku podejrzenia wpływu żylaków na płodność, niezbędne jest wykonanie badania nasienia. Pozwala ono ocenić wszystkie istotne parametry, takie jak liczba plemników, ruchliwość i morfologia.

Kiedy diagnozę rozszerza się o badania hormonalne?

Jeśli wyniki seminogramu są nieprawidłowe lub pacjent ma inne objawy (np. spadek libido), warto rozważyć wykonanie badań hormonalnych, w tym ocenę stężęnia testosteronu, FSH, LH oraz inhibiny B.

Metody leczenia operacyjnego żylaków powrózka nasiennego

Leczenie żylaków powrózka nasiennego najczęściej zaleca się szczególnie u pacjentów z niepłodnością i nieprawidłowymi wynikami nasienia. Operacyjną metodą leczenia żylaków powrózka może być:

• mikrochirurgiczne usunięcie żylaków powrózka nasiennego – uznawane za złoty standard, charakteryzuje się niskim ryzykiem powikłań;
• laparoskopowy zabieg podwiązania żyły jądrowej;
• tradycyjne operacje pachwinowe lub przezmosznowe (rzadziej stosowane).

Każda metoda ma na celu poprawę odpływu krwi z jądra, redukcję temperatury i poprawę parametrów płodności.

Embolizacja żylaków powrózka nasiennego

Embolizacja to małoinwazyjna metoda leczenia żylaków, wykonywana przez radiologa interwencyjnego. Polega na wprowadzeniu cienkiego cewnika przez żyłę udową i zamknięciu żyły jądrowej specjalnym środkiem obliterującym. Zabieg jest wykonywany w znieczuleniu miejscowym, bez cięcia chirurgicznego. To skuteczna alternatywa dla pacjentów, którzy nie kwalifikują się do operacji lub chcą uniknąć klasycznego zabiegu.