Gdy w trakcie procedury in vitro uda się pozyskać od pacjentki większą liczbę dojrzałych komórek jajowych, możliwe jest zwiększenie szans na ciążę, poprzez zapłodnienie nie jednej, ale większej liczby komórek jajowych. Zgodnie z obowiązującym w Polsce prawem, jest to sześć komórek jajowych. W przypadku wybranych wskazań medycznych oraz u kobiet, które ukończyły 35. rok życia, liczba ta może ulec podwyższeniu, zgodnie z zapisami Ustawy o Leczeniu Niepłodności.
Zgodnie z aktualnymi zaleceniami, parom rekomenduje się transfer pojedynczego zarodka, który może być przeprowadzony w trakcie kolejnych etapów procedury in vitro lub w późniejszym czasie w ramach transferu odroczonego. Pozostałe zarodki, które udało się uzyskać i które osiągnęły pożądane stadium dojrzałości, poddaje się procesowi kriokonserwacji.
Mrożenie zarodków pozwala na zastosowanie ich w kolejnych cyklach, gdy pierwsza próba zapłodnienia in vitro się nie powiedzie, lub wręcz przeciwnie… gdy się powiedzie i para decyduje się na kolejne dziecko.
Opracowanie procedury zamrażania zarodków stwarza dodatkową szansę na uzyskanie ciąży bez konieczności ponownego poddawania się pacjentów pełnej procedurze in vitro – w szczególności unika się konieczności hormonalnej stymulacji jajeczkowania i punkcji jajników.
W przypadku, gdy para posiada już wymarzoną ilość potomstwa, może zamrożone zarodki przeznaczyć do programu dawstwa – dobrowolnego oddania zarodków parom borykającym się z problemem niepłodności.
Kriokonserwacja zarodków obecnie prowadzona jest z wykorzystaniem najnowocześniejszej metody – witryfikacji
Uzyskane zarodki, które nie zostały przeniesione w trakcie procedury do jamy macicy pacjentki, zabezpiecza się wykorzystując metodę witryfikacji, czyli technikę błyskawicznego schładzania zarodków w ciekłym azocie, która pozwala uniknąć tworzenia się kryształków lodu uszkadzających struktury komórkowe. Dzięki temu w bezpieczny sposób mogą być przechowywane przez wiele lat. Możliwość zastosowania procedury kriokonserwacji stwarza dodatkową szansę na uzyskanie ciąży w przyszłości bez konieczności ponownego poddawania pacjentów pełnej procedurze zapłodnienia pozaustrojowego – a w szczególności umożliwia uniknięcie kolejnej stymulacji hormonalnej i punkcji jajników.
Kiedy warto zdecydować się na kriokonserwację oocytów i zarodków?
Decyzja o mrożeniu zarodków najczęściej jest wynikiem przebiegu procedury IVF i sytuacji opisanej w powyższych akapitach. Możliwość kriokonserwacji zarodków umożliwia parom podejście do kolejnych transferów, zarówno w sytuacji, gdy poprzedni nie przyniósł efektów, jak i gdy udało się urodzić dziecko i pacjenci po określonym czasie decydują się na kolejne potomstwo. Kriokonserwowane zarodki mogą być bezpiecznie przechowywane w Banku Zarodków przez wiele lat (nawet kilkadziesiąt). W przypadku, gdy para nie chce lub nie może zdecydować się na kolejne potomstwo, zamrożone nadliczbowe zarodki może przeznaczyć do programu anonimowego dawstwa – czyli ich dobrowolnego oddania parom borykającym się z problemem niepłodności.
Z inną sytuacją mamy do czynienia w przypadku kriokonserwacji oocytów. W Polsce ich zamrażanie możliwe jest wyłącznie ze wskazań medycznych. Taki proces zachowania płodności nie jest możliwy, gdy przyczyny są wyłącznie osobiste, takie jak brak partnera czy chęć odłożenia macierzyństwa na później.
Jednym z najważniejszych wskazań medycznych do zamrożenia komórek jajowych jest choroba nowotworowa. Leczenie onkologiczne może znacząco wpłynąć na płodność, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. U kobiet może powodować uszkodzenie jajników co prowadzi do zaniku miesiączki i przedwczesnego wygaśnięcia funkcji rozrodczych. Dlatego tak ważne jest, by proces zamrażania komórek jajowych przejść przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego. Procedury oncofertiliy objęte są refundacją w ramach Rządowego Programu Refundacji In vitro.
Wskazaniem są także inne choroby, mogące upośledzać płodność:
- choroby genetyczne, takie jak galaktozemia czy zespół Turnera,
- choroby autoimmunologiczne: np. cukrzyca typu 1., Graves-Basedova, bielactwo, toczeń, celiakia czy stwardnienie rozsiane.
Do pozostałych wskazań należą:
- sytuacje, w których pacjentkę czeka operacja ginekologiczna, mogąca naruszyć tkankę jajnikową, np. operacja tobieli,
- zaawansowana endometrioza, szczególnie przy planowanym radykalnym leczeniu operacyjnym,
- przedwczesne wygasanie czynności jajników, obniżona rezerwa u młodej pacjentki.
Witryfikacja – najskuteczniejsza metoda kriokonserwacji zarodków
Metoda ta pozwala na zastosowanie oocytów i zarodków w kolejnych cyklach, gdy pierwsza próba procedury in vitro się nie powiedzie, lub gdy para decyduje się na kolejne dziecko.
Wpływ witryfikacji na skuteczność zapłodnienia metodą in vitro
W badaniach naukowych nie wykazano korelacji pomiędzy skutecznością transferu świeżych zarodków, a tym przeprowadzonym na cyklu odroczonym. Mrożenie zatem, nie wpływa negatywnie na skuteczność implantacji. W ośrodku leczenia niepłodności ARTVIMED ponad 95% zamrożonych zarodków jest zdolnych do późniejszego wykorzystania.
Jak wygląda procedura kriokonserwacji zarodków krok po kroku
Witryfikacja polega na odwadnianiu materiału, w taki sposób, by podczas zamrażania nie powstały w nim kryształki lodu, które mogłyby się zeszklić i go uszkodzić. Stosowane są również krioprotektory, których rolą jest ochrona przed niekorzystnym wpływem niskich temperatur. Mrożenie zarodków pozwala na ich długoterminowe przechowywanie w ciekłym azocie – w bezpieczny sposób, bez utraty potencjału rozrodczego.
Zarodki do czasu ich wykorzystania, przechowywane są w temperaturze -196˚C, w warunkach monitorowanych 24h/ dobę, i czekają na odpowiedni moment, aby zostać podane do macicy. Najczęściej w ośrodkach leczenia niepłodności zarodki mrożone są w 3. dobie, czyli w stadium kilku blastomerów lub w stadium blastocysty w 5. dobie. Czas przechowywania nie ma wpływu na powodzenie leczenia.
Rozmrażanie zarodków przed transferem – co warto wiedzieć
Gdy znany jest już termin przygotowania do zabiegu, embriolodzy przeprowadzają procedurę rozmrażania. Proces ten polega na bardzo szybkim wyjęciu zarodka ze zbiornika z ciekłym azotem i umieszczeniu go w specjalnych podłożach. Przez kilka minut jest on inkubowany w podłożach, które pozwalają na wypłukanie krioprotektantów z jego wnętrza oraz odpowiednie jego uwodnienie.
Komórki zarodka bezpośrednio po rozmrożeniu są „skurczone”, dopiero z upływem czasu odzyskują swój pierwotny kształt – jama blastocysty powiększa się, a komórki ją tworzące rozprężają się.
Kiedy najlepiej wykonać transfer zarodków po rozmrożeniu?
Zarodki rozmrażane są około 3-4 godziny przed planowanym zabiegiem. Taki czas jest optymalny na ponowne uwodnienie komórek i powrót zarodków do ich właściwej budowy (morfologii) z chwili mrożenia. Embriolodzy oceniają je pod mikroskopem i sprawdzają, czy struktura została w pełni zachowana i czy mogą zostać przeniesione do macicy pacjentki.
Dobrze przeprowadzona witryfikacja i rozmrażanie to warunki konieczne do skutecznego transferu. Współczesne techniki pozwalają na ponad 90% przeżywalność zarodków po rozmrożeniu.
Czy kriokonserwacja wpływa na jakość zarodków?
Dzięki nowoczesnym technikom witryfikacji nie zaobserwowano negatywnego wpływu mrożenia na jakość zarodków. Zarówno morfologia komórek, jak i ich potencjał do implantacji utrzymują się na wysokim poziomie – porównywalnym z wynikami świeżych cykli IVF.
Skuteczność kriokonserwacji zarodków
Skuteczność transferu zarodków mrożonych zależy od kilku czynników – jakości blastocysty przed rozmrożeniem, wieku kobiety w momencie pobrania komórek rozrodczych, a także techniki rozmrażania i przygotowania m.in. endometrium oraz organizmu kobiety do przeprowadzenia zabiegu. W ARTVIMED wskaźnik ciąż biochemicznych po transferze rozmrożonych zarodków w latach 2021-2024 wyniósł 44%, natomiast wskaźnik ciąż klinicznych po transferze rozmrożonych zarodków, w tym samym okresie wyniósł ponad 38%.
Najczęściej zadawane pytania
Czy zamrożone zarodki można przechowywać przez wiele lat bez utraty jakości?
Tak. Zarodki przechowywane metodą witryfikacji w ciekłym azocie nie tracą swojego potencjału rozrodczego nawet po kilkunastu lub kilkudziesięciu latach.
Czy transfer mrożonego zarodka jest mniej skuteczny niż transfer świeży?
Nie. Badania oraz praktyka kliniczna pokazują, że skuteczność transferów zarodków mrożonych jest porównywalna, a w niektórych przypadkach nawet wyższa niż transferów świeżych.
Czy kriokonserwacja zarodków jest bezpieczna dla przyszłego dziecka?
Tak. Nie wykazano zwiększonego ryzyka wad wrodzonych ani zaburzeń rozwoju u dzieci urodzonych z zarodków poddanych kriokonserwacji.
Czy każdy zarodek nadaje się do zamrożenia?
Nie. Do kriokonserwacji kwalifikowane są wyłącznie zarodki, które osiągnęły odpowiednie stadium rozwoju i spełniają określone kryteria jakościowe oceniane przez embriologów.
Co dzieje się z zamrożonymi zarodkami, jeśli para nie planuje kolejnych transferów?
Para może zdecydować o dalszym przechowywaniu zarodków, ich dobrowolnym przekazaniu do programu dawstwa lub o innym rozwiązaniu przewidzianym przepisami prawa.
