Tarczyca to niewielki, ale niezwykle istotny gruczoł położony w przedniej części szyi, którego hormony – T3 (trójjodotyronina) i T4 (tyroksyna) – regulują tempo przemiany materii, gospodarkę energetyczną i funkcjonowanie wielu narządów, w tym układu rozrodczego. Zaburzenie funkcjonowania tarczycy – zarówno jej niedoczynność jak i nadczynność tarczycy mogą prowadzić do zaburzeń hormonalnych, które wpływają na cykl miesiączkowy, owulację i jakość nasienia
Objawy chorób tarczycy, które mogą wpływać na płodność kobiet i mężczyzn
U kobiet zaburzenia czynności tarczycy mogą objawiać się w wieloraki i czasem niespecyficzny sposób. Do ogólnych symptomów należą:
- przyrost masy ciała lub nadmierne chudnięcie,
- przewlekłe zmęczenie, senność lub pobudzenie, drażliwość, zaburzenia snu,
- objawy ze strony układu pokarmowego,
- wypadanie włosów, nadpotliwość, bladość.
Objawy zaburzeń tarczycy u kobiet a ich wpływ na cykl i owulację
Istnieje jednak także szereg objawów, które są ściśle związane z układem rozrodczym kobiety i jej cyklem miesiączkowym. Należą do nich:
- nieregularne miesiączki, obfite krwawienia,
- brak owulacji,
- przedwczesne wygasanie funkcji jajników,
- trudności z zajściem w ciążę.
Nadmiar lub niedobór hormonów wpływa na wydzielanie innych hormonów płciowych, takich FSH i LH, co może zakłócać proces dojrzewania pęcherzyków i prawidłowy cykl owulacyjny
Objawy zaburzeń tarczycy u mężczyzn starających się o dziecko
Tarczyca ma także wpływ na funkcjonowanie męskiego układu rozrodczego. U mężczyzn niedoczynność i nadczynność tarczycy mogą prowadzić m.in. do charakterystycznych objawów:
- obniżenia libido,
- zaburzeń erekcji,
- pogorszenia jakości nasienia (obniżona ruchliwość, morfologia, liczba plemników),
- zaburzeń hormonalnych, np. podwyższonego prolaktyny.
Autoimmunologiczne choroby tarczycy – choroba Hashimoto i choroba Gravesa -Basedowa
Przyczyn zaburzeń funkcji tarczycy może być wiele – część z nich to choroby autoimmunologiczne, czyli stany, w których układ odpornościowy zwraca się przeciwko własnym komórkom organizmu.
Najczęstsze choroby w tej grupie to:
- choroba Hashimoto – przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, najczęstsza przyczyna niedoczynności tarczycy,
- choroba Gravesa-Basedowa – częsta przyczyna nadczynności tarczycy.
Mechanizm tych chorób opiera się na tym, iż organizm atakując własne komórki wywołuje stan zapalny, który niszczy tkankę tarczycy, zaburzając przy tym produkcję hormonów tarczycy (choroba może tę produkcję zwiększyć lub zmniejszyć). Wczesna diagnostyka chorób tarczycy i ich leczenie są kluczowe w zapobieganiu skutkom zaburzeń autoimmunologicznych.
Niedoczynność tarczycy – przyczyny i wpływ na płodność
Niedoczynność tarczycy to stan, w którym gruczoł tarczowy nie produkuje wystarczającej ilości hormonów. Najczęstszą przyczyną (choć nie jedyną!) jest choroba Hashimoto. Objawy niedoczynności obejmują:
- zmęczenie i senność,
- zaburzenia miesiączkowania,
- brak jajeczkowania,
- przybieranie na wadze,
- obniżenie temperatury ciała i spowolniony metabolizm.
Nieprawidłowe stężenia hormonów tarczycowych lub nieleczona niedoczynność tarczycy mogą wpływać na owulację, uniemożliwiając zapłodnienie i tym samym prowadząc do niepłodności.
Nadczynność tarczycy – wpływ na możliwości zajścia w ciążę
W przypadku nadczynności tarczycy, dochodzi do nadmiaru hormonów T3 i T4. Może to skutkować:
- zaburzeniami cyklu,
- problemami z implantację zarodka,
- poronieniami czy zaburzeniami wzrastania płodu
Guzki tarczycy i powiększona tarczyca – czy mogą zaburzać funkcje rozrodcze?
Guzki tarczycy, wole (powiększenie tarczycy) czy nowotwory tarczycy (rak tarczycy) nie zawsze wpływają na funkcje rozrodcze, ale mogą powodować zaburzenia wydzielania hormonów. Każdy przypadek zmian w obrębie gruczołu wymaga indywidualnej oceny przez endokrynologa i ginekologa.
Jakie badania diagnostyczne i laboratoryjne wykonać przy podejrzeniu choroby tarczycy?
W przypadku podejrzenia chorób tarczycy, jak również w trakcie samej diagnostyki niepłodności wykonuje się badania laboratoryjne:
- oznaczenie poziomu TSH, fT3 i fT4,
- badanie przeciwciał anty-TPO, anty-TG i TRAb,
- badania obrazowe – USG tarczycy.
Tarczyca w ciąży – jakie znaczenie mają hormony tarczycy dla rozwoju dziecka?
Hormony tarczycy regulują prawidłowy rozwój mózgu i układu nerwowego płodu. Ich niedobór może prowadzić do:
- powikłań u kobiet w ciąży (poronienie, poród przedwczesny, stan przedrzucawkowy),
- zaburzeń rozwoju płodu.
Tarczyca w ciąży powinna być monitorowana regularnie – szczególnie u kobiet z rozpoznaną chorobą tarczycy
Choroby tarczycy – dieta wspierająca prawidłową pracę hormonów tarczycy
Jakie składniki pokarmowe pomagają w prawidłowej pracy tarczycy? W diecie wspierającej funkcjonowanie tarczycy warto szczególnie uwzględnić produkty zawierające:
- jod (np. sól jodowana, ryby morskie),
- selen (np. orzechy, ryby, produkty pełnoziarniste, jajka),
- cynk (np. nasiona, orzechy, produkty pełnoziarniste, mięso),
- żelazo (np. mięso, zielony groszek, szpinak, fasola),
- witaminę D (np. tłuste ryby, jaja, suplementacja).
Tarczyca a suplementacja – jakie składniki odżywcze wspierają prawidłowe funkcjonalnie tarczycy?
Obecnie na rynku dostępna jest szeroka gama suplementów, które mogą wspierać pracę tarczycy. Suplementacja powinna być jednak zawsze stosowana po konsultacji z lekarzem, dostosowana indywidualnie do wyników badań i wdrożonego leczenia, szczególnie w chorobach autoimmunologicznych. Uzupełnianie witaminy D, selenu i kwasów omega-3 może wspierać równowagę układu odpornościowego i funkcje gruczołu tarczowego.
Równowaga hormonalna jako wsparcie dla planowania ciąży
Prawidłowe stężenie hormonów produkowanych przez tarczycę wspiera owulację, implantację zarodka oraz utrzymanie ciąży. Dlatego przed rozpoczęciem starań o ciążę lub w przypadku gdy owe starania nie przynoszą efektów warto przyglądnąć się kondycji tego gruczołu i przeprowadzić podstawowe badania. Jeśli diagnostyka wykaże nieprawidłowości, należy skonsultować się ze specjalistą w zakresie endokrynologii oraz ginekologii. Leczenie zaburzeń tarczycy poprawia szanse na uzyskanie ciąży i zmniejsza ryzyko jej utraty.
Najczęściej zadawane pytania
Czy choroby tarczycy mogą pojawić się w ciąży, nawet jeśli wcześniej nie było objawów?
Tak – ciąża zwiększa zapotrzebowanie na hormony produkowane przez tarczycę, co może ujawnić wcześniej utajoną niedoczynność.
Czy stres może pogorszyć działanie tarczycy?
Tak – przewlekły stres może wpływać na oś podwzgórze–przysadka–tarczyca i pogłębiać objawy.
Czy choroby tarczycy mogą powodować problemy z utrzymaniem ciąży?
Tak. Zarówno niedoczynność, jak i nadczynność tarczycy mogą zwiększać ryzyko poronienia i powikłań ciąży.
Czy choroby tarczycy mogą powodować nagłe zmiany masy ciała?
Tak. Niedoczynność tarczycy sprzyja przybieraniu na wadze, a nadczynność – utracie masy ciała mimo zachowanego apetytu.
